Chatrapati Shivaji Maharaj Nibandh Marathi: छत्रपती शिवाजी महाराज मराठी निबंध

छत्रपती शिवाजी महाराज हे भारतीय इतिहासातील एक तेजस्वी, प्रेरणादायी आणि अद्वितीय व्यक्तिमत्त्व आहे. त्यांच्या शौर्य, बुद्धिमत्ता, दूरदृष्टी आणि राष्ट्रप्रेमामुळे ते केवळ महाराष्ट्राचेच नव्हे तर संपूर्ण भारताचे आराध्य दैवत ठरले. स्वराज्याची स्थापना करून त्यांनी परकीय सत्तेविरुद्ध लढा दिला आणि हिंदवी स्वराज्याची संकल्पना साकार केली. त्यांचे जीवन म्हणजे धैर्य, कर्तृत्व आणि आदर्श नेतृत्वाचा एक उज्ज्वल नमुना आहे.

छत्रपती शिवाजी महाराजांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी पुणे जिल्ह्यातील शिवनेरी किल्ल्यावर झाला. त्यांच्या वडिलांचे नाव शाहाजी राजे भोसले आणि आईचे नाव जिजाबाई होते. जिजामाता अत्यंत धार्मिक, कर्तबगार आणि धैर्यशील स्त्री होत्या. त्यांनी लहानपणापासून शिवाजी महाराजांमध्ये स्वराज्याची भावना जागृत केली. रामायण, महाभारत आणि इतर पौराणिक कथा सांगून त्यांनी शिवरायांना धर्मनिष्ठा, न्याय आणि शौर्याचे संस्कार दिले.

शिवाजी महाराजांचे बालपण पुण्यात गेले. दादोजी कोंडदेव यांच्या मार्गदर्शनाखाली त्यांनी शिक्षण आणि शस्त्रविद्या आत्मसात केली. लहानपणापासूनच त्यांना युद्धकलेची आवड होती. घोडेस्वारी, तलवारबाजी, धनुर्विद्या यामध्ये ते प्रवीण झाले. त्यांच्या मनात परकीय सत्तेपासून मुक्त होण्याची तीव्र इच्छा निर्माण झाली होती.

शिवाजी महाराजांनी तरुण वयातच स्वराज्य स्थापनेचा निर्धार केला. रायरेश्वर मंदिरात जाऊन त्यांनी आणि त्यांच्या मावळ्यांनी स्वराज्य स्थापनेची शपथ घेतली. ही घटना मराठी इतिहासातील एक महत्त्वाचा टप्पा मानली जाते. त्या वेळी महाराष्ट्रावर आदिलशाही, निजामशाही आणि मुघल सत्ता होती. अशा कठीण परिस्थितीत स्वराज्य उभारणे हे अत्यंत धाडसी कार्य होते.

शिवाजी महाराजांनी सर्वप्रथम तोरणा किल्ला जिंकून स्वराज्याचा पाया रचला. त्यानंतर राजगड, पुरंदर, प्रतापगड, सिंहगड अशा अनेक किल्ल्यांवर त्यांनी स्वराज्याचा ध्वज फडकावला. किल्ले हे त्यांच्या राज्यकारभाराचे मुख्य केंद्र होते. त्यांनी किल्ल्यांची दुरुस्ती केली, नवीन किल्ले बांधले आणि त्यांना सक्षम केले. गड-किल्ल्यांच्या बळावर त्यांनी आपले साम्राज्य विस्तारले.

आदिलशाहीचा सरदार अफझलखान शिवाजी महाराजांना संपवण्यासाठी मोठ्या सैन्यासह आला. प्रतापगडाच्या पायथ्याशी दोघांची भेट झाली. अफझलखानाने कपटाने शिवाजी महाराजांवर हल्ला करण्याचा प्रयत्न केला. मात्र शिवरायांनी वाघनख्यांच्या सहाय्याने त्याचा वध केला. ही घटना त्यांच्या धैर्य आणि चातुर्याची साक्ष देणारी आहे.

मुघल बादशहा औरंगजेबाने शिवाजी महाराजांना आग्र्याला बोलावून नजरकैदेत ठेवले. मात्र महाराजांनी चतुराईने योजना आखून स्वतःची आणि संभाजी राजांची सुटका केली. फळांच्या टोपल्यांमध्ये लपून त्यांनी कैदेतून पलायन केले. ही घटना त्यांच्या बुद्धिमत्तेचे उत्तम उदाहरण आहे.

६ जून १६७४ रोजी रायगड किल्ल्यावर शिवाजी महाराजांचा भव्य राज्याभिषेक झाला. गागाभट्ट यांनी विधीपूर्वक त्यांना “छत्रपती” ही पदवी दिली. हा दिवस मराठी इतिहासातील सुवर्णक्षण मानला जातो. राज्याभिषेकानंतर त्यांनी न्याय, समता आणि सुव्यवस्थेवर आधारित प्रशासन सुरू केले.
प्रशासन व्यशिवाजी महाराजांनी अष्टप्रधान मंडळाची

स्थापना केली. पेशवा, अमात्य, सचिव, सुमंत, सेनापती, न्यायाधीश अशा पदांवर सक्षम व्यक्ती नेमल्या. त्यांनी शिस्तबद्ध महसूल व्यवस्था निर्माण केली. शेतकऱ्यांचे रक्षण केले आणि त्यांच्यावर अन्याय होऊ दिला नाही. त्यांच्या राज्यात स्त्रियांचा सन्मान राखला जात असे. शत्रूराज्यातील स्त्रियांनाही सन्मानाने परत पाठवले जाई.

शिवाजी महाराजांनी समुद्राचे महत्त्व ओळखले. त्यांनी आरमार उभारून सिद्दी, पोर्तुगीज आणि डच यांच्याविरुद्ध संरक्षण व्यवस्था केली. सिंधुदुर्ग, विजयदुर्ग यांसारखे सागरी किल्ले बांधले. त्यामुळे स्वराज्याची समुद्री सीमा सुरक्षित झाली.

शिवाजी महाराज सर्व धर्मांचा आदर करत. त्यांच्या सैन्यात आणि प्रशासनात विविध धर्मीय लोक कार्यरत होते. त्यांनी मंदिरांचे तसेच मशिदींचे संरक्षण केले. त्यांची धर्मनिरपेक्ष आणि न्यायप्रिय भूमिका सर्वांसाठी आदर्श ठरली.

शिवाजी महाराज अत्यंत धैर्यवान, दूरदर्शी आणि जनतेप्रती प्रेमळ होते. त्यांना आपल्या प्रजेबद्दल अपार आपुलकी होती. त्यांनी नेहमीच प्रजेच्या कल्याणाला प्राधान्य दिले. संकटात न घाबरणे, योग्य निर्णय घेणे आणि शत्रूला चकवणे हे त्यांचे वैशिष्ट्य होते.
३ एप्रिल १६८० रोजी रायगडावर त्यांचे निधन झाले. मात्र त्यांचे कार्य आणि विचार आजही जिवंत आहेत. त्यांनी स्वराज्याची जी मशाल पेटवली ती पुढे संभाजी महाराज आणि मराठा साम्राज्याने पुढे नेली.
छत्रपती शिवाजी महाराज हे भारतीय इतिहासातील महान राजा, आदर्श शासक आणि स्वातंत्र्याचे प्रेरणास्थान होते. त्यांच्या कार्यामुळे मराठी माणसात आत्मविश्वास निर्माण झाला. त्यांनी दाखवून दिले की धैर्य, संघटन आणि योग्य नेतृत्व यांच्या बळावर कोणतीही गोष्ट साध्य करता येते. आजच्या पिढीने त्यांच्या जीवनातून प्रेरणा घेऊन राष्ट्रप्रेम, प्रामाणिकपणा आणि कर्तव्यनिष्ठा अंगीकारली पाहिजे.
शिवाजी महाराजांचे जीवन आपल्याला शिकवते की अन्यायाविरुद्ध उभे राहणे, स्वाभिमान जपणे आणि समाजासाठी कार्य करणे हेच खरे राष्ट्रधर्म आहे. म्हणूनच छत्रपती शिवाजी महाराज हे युगपुरुष म्हणून सदैव आपल्या हृदयात आणि इतिहासात अजरामर राहतील.

छत्रपती शिवाजी महाराज 10 ओळी मराठी निबंध

1. छत्रपती शिवाजी महाराज हे महाराष्ट्राचे महान आणि आदर्श राजा होते.
2. छत्रपती शिवाजी महाराज यांचा जन्म १९ फेब्रुवारी १६३० रोजी शिवनेरी किल्ल्यावर झाला.
3. छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या आई जिजाबाईंनी त्यांच्यावर चांगले संस्कार केले.
4. छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या लहानपणापासून त्यांनी स्वराज्य स्थापनेचा निर्धार केला.
5. छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी अनेक किल्ले जिंकून मराठा साम्राज्य उभे केले.
6. छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी अफझलखानाचा वध करून त्यांनी शौर्य दाखवले.
7. छत्रपती शिवाजी महाराजांनी १६७४ साली रायगडावर त्यांचा राज्याभिषेक झाला.
8. छत्रपती शिवाजी महाराज यांनी अष्टप्रधान मंडळ स्थापन करून चांगले प्रशासन केले.
9. छत्रपती शिवाजी महाराज हे सर्व धर्मांचा आदर करणारे आणि न्यायप्रिय होते.
10. छत्रपती शिवाजी महाराज आजही आपल्या सर्वांसाठी प्रेरणास्थान आहेत.