Matrubhashetun Shikshan Nibandh Marathi : मित्रांनो आजच्या काळामध्ये आपल्याला जर समाजामध्ये मोठे व्हायचे असेल तर आपल्याकडे एक अत्यंत महत्त्वाचे शस्त्र असले पाहिजे. शस्त्र म्हटल्यावर तुम्ही असे घाबरून जाऊ नका. मी अशा शस्त्रा विषयी बोलत आहे जे माणसाला या काळामध्ये स्वतःचे अस्तित्व निर्माण करण्यासाठी मदत करते ते शस्त्र म्हणजे शिक्षण होय.
आज आपण आपल्या सभोवताली पाहिले तर प्रत्येक व्यक्ती आपल्या मुला-मुलींसाठी चांगल्यातले चांगले शिक्षण देण्यासाठी आपल्या हाडांची काडी करत आहे. अमुक नावाजलेल्या शाळेमध्ये आंतरराष्ट्रीय दर्जाचे शिक्षण मिळते म्हणून आज काल पालक आपल्या पाल्याला त्या शाळांमध्ये घालत आहेत. आपल्या मुलांनी कर्तबगारीने आपल्या देखील पुढे जावे हे प्रत्येक पालकाला वाटत असते आणि यात काहीच गैर नाही.
आपल्या मुलांनी उच्च आणि योग्य सोयीसुविधा असलेल्या शाळेत शिक्षण घ्यावे असे कोणत्याही पालकाला वाटणे साहजिक आहे. मात्र या सगळ्यांमध्ये आपण आपल्या पाल्याचा खरेच विचार करतो का हो?आज जर आपल्याला आपले सामाजिक स्थान समाजामध्ये टिकून ठेवायचे असेल तर आपण काही गोष्टी या समाजाच्या दृष्टिकोनातून करतो मात्र त्या आपल्या पाल्यासाठी किती हितकारक आहेत याकडे कधीच लक्ष देत नाही.
आता कोणी म्हणेल की आमच्या घरामध्ये तर आम्ही सर्वजण उच्चशिक्षित आहोत आणि आमचे घरचे वातावरण देखील आमच्या पाल्याच्या वाढीसाठी अत्यंत पोषक आहे मग आम्ही आमच्या मुलांना चांगल्या शाळेत घातले तर कुठे बिघडले?इथे प्रश्न हा मुलांना तुम्ही कोणत्या शाळेत घालता आणि किती उच्च दर्जाचे शिक्षण देता याविषयी नाही आहे तर मुलांना जे शिकावयास मिळते अथवा मुले जे आत्मसात करत असतात त्यात त्यांना मिळणारे शिक्षण हे त्यांच्या मातृभाषेतून कितपत मिळते हा आहे.
आता काहींना वाटेल की शिक्षण हे मातृभाषेतूनच का दिले पाहिजे किंवा मातृभाषेतून शिक्षणासाठी इतका अट्टाहास का केला पाहिजे? तर मातृभाषा ही कोठून उसनी घ्यावी लागत नाही ती त्या प्रत्येक व्यक्तीचा अधिकार आहे. आपल्या मातृभाषेतून जर आपण शिक्षण घेतले तर ते आपल्याला लवकर आत्मसात होते.
माणसाच्या जीवनातील सर्वात पहिली शाळा म्हणजे घर आणि पहिली शिक्षिका म्हणजे आई. आई ज्या भाषेत बोलते, प्रेम व्यक्त करते, संस्कार देते ती भाषा म्हणजे मातृभाषा. मातृभाषा ही केवळ संवादाचे साधन नसून ती आपल्या विचारांची, भावना-संवेदनांची आणि संस्कृतीची मूळ ओळख असते. म्हणूनच “मातृभाषेतून शिक्षण” हा विषय अत्यंत महत्त्वाचा आणि काळानुरूप अधिकच आवश्यक ठरतो.बालक जन्माला आल्यापासून आपल्या सभोवतालचे जग मातृभाषेतूनच समजून घेऊ लागते.
लहानपणीचे सर्व अनुभव, खेळ, गोष्टी, अंगाईगीत, सण-उत्सव हे सर्व मातृभाषेतूनच बालकाच्या मनावर कोरले जातात. त्यामुळे शिक्षणाची सुरुवातही मातृभाषेतून झाली तर ते शिक्षण अधिक सहज, नैसर्गिक आणि परिणामकारक होते. मुलांना नवीन संकल्पना समजून घेणे, प्रश्न विचारणे आणि स्वतःचे विचार व्यक्त करणे सोपे जाते.
मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्यास विद्यार्थ्यांची बौद्धिक क्षमता अधिक विकसित होते. कारण ते शिकत असलेली भाषा त्यांच्या विचारांची भाषा असते. परकीय भाषेत शिक्षण घेताना अनेक वेळा मुलांचे लक्ष विषयापेक्षा भाषेवर अधिक केंद्रित होते. परिणामी विषयाचे सखोल आकलन होत नाही. पण मातृभाषेतून शिकताना ते आत्मविश्वासाने सहभाग घेतात आणि शिकण्याची गती वाढते.आपल्या देशात विविध भाषा आणि संस्कृती आहेत. भारतासारख्या बहुभाषिक देशात मातृभाषेचे महत्त्व अधिकच आहे.
महाराष्ट्रात मराठी, कर्नाटकमध्ये कन्नड, तमिळनाडूमध्ये तमिळ अशा विविध राज्यांत स्थानिक भाषेला मोठा मान आहे. भारत देशात अनेक शिक्षणतज्ज्ञांनी मातृभाषेतून शिक्षणाचा आग्रह धरला आहे. महात्मा गांधी यांनीही शिक्षण मातृभाषेतूनच असावे, असे स्पष्टपणे सांगितले होते. त्यांच्या मते मातृभाषेतून शिक्षण दिल्यास विद्यार्थी अधिक स्वावलंबी आणि सर्जनशील बनतो.
मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्याने सांस्कृतिक जडणघडण मजबूत होते. लोककथा, इतिहास, साहित्य, परंपरा यांचा परिचय विद्यार्थ्यांना सखोलपणे होतो. उदाहरणार्थ, मराठी विद्यार्थ्यांनी संत तुकाराम आणि संत ज्ञानेश्वर यांच्या अभंगांचा अभ्यास मातृभाषेतून केला तर त्यातील भावार्थ अधिक परिणामकारकपणे समजतो. भाषेची गोडी आणि अभिमान वाढतो.आजच्या जागतिकीकरणाच्या युगात इंग्रजीसारख्या आंतरराष्ट्रीय भाषेचे महत्त्व नाकारता येणार नाही. परंतु त्यासाठी मातृभाषेला दुय्यम स्थान देणे योग्य नाही.
प्राथमिक शिक्षण मातृभाषेतून देऊन पुढील शिक्षणात इतर भाषा शिकविल्यास विद्यार्थी दोन्ही भाषांमध्ये प्रावीण्य मिळवू शकतो. संशोधनानुसार, ज्यांची मातृभाषा भक्कम असते त्यांना इतर भाषा शिकणे अधिक सोपे जाते.मातृभाषेतून शिक्षणाचे सामाजिक फायदेही आहेत. ग्रामीण भागातील आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील विद्यार्थ्यांना शिक्षण अधिक सुलभ होते. भाषेची भीती कमी होते आणि शाळा सोडण्याचे प्रमाण घटते.
शिक्षण अधिक लोकाभिमुख आणि समावेशक बनते.तथापि, मातृभाषेतून शिक्षण देताना दर्जेदार पाठ्यपुस्तके, प्रशिक्षित शिक्षक आणि आधुनिक साधने उपलब्ध असणे आवश्यक आहे. शासनाने आणि समाजाने यासाठी एकत्रित प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. तंत्रज्ञानाचा वापर करून मातृभाषेत दर्जेदार डिजिटल सामग्री तयार केली जाऊ शकते.शेवटी असे म्हणता येईल की मातृभाषा ही आपल्या अस्तित्वाची पायाभरणी आहे.
मातृभाषेतून शिक्षण दिल्यास विद्यार्थी बौद्धिकदृष्ट्या सक्षम, सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्ध आणि आत्मविश्वासू नागरिक बनतो. म्हणूनच “मातृभाषेतून शिक्षण” ही केवळ शैक्षणिक संकल्पना नसून राष्ट्रनिर्मितीची भक्कम पायरी आहे. मातृभाषेचा सन्मान राखून इतर भाषांचे ज्ञान घेतल्यासच सर्वांगीण विकास साध्य होईल.
मातृभाषेतून शिक्षण या विषयावर दहा ओळींमध्ये मराठी निबंध
- मातृभाषा ही आपल्या विचारांची आणि भावनांची नैसर्गिक अभिव्यक्ती असते
- मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्यास विद्यार्थ्यांना विषय सहज आणि स्पष्ट समजतो.
- लहान वयात परभाषेपेक्षा मातृभाषेत शिकणे अधिक परिणामकारक ठरते.
- मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्यामुळे विद्यार्थ्यांचा आत्मविश्वास वाढतो आणि शिकण्याची आवड निर्माण होते.
- मातृभाषा आपल्या संस्कृतीशी आणि परंपरेशी जोडलेली असते.
- मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्यास संस्कृतीचे जतन होते.
- मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या सर्जनशीलतेला आणि विचारशक्तीला चालना मिळते.
- मातृभाषेतून संवाद साधल्यामुळे शिक्षक आणि विद्यार्थी यांच्यातील संवाद अधिक प्रभावी होतो.
- मातृभाषेत शिक्षणामुळे ज्ञान अधिक काळ टिकून राहते.
- चांगल्या समाजाच्या जडणघडणीसाठी मातृभाषेतून शिक्षण घेणे अत्यंत आवश्यक आणि उपयुक्त आहे.
मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्याने विद्यार्थ्यांना कसा फायदा होतो?
मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्यामुळे विद्यार्थ्यांना एखादा अवघड विषय देखील अगदी सहजपणे समजतो तसेच विषयाचे आकलन करण्याची क्षमता देखील वाढते.
मातृभाषा ही कशाशी जोडलेली असते?
मातृभाषा ही आपल्या संस्कृतीशी आणि परंपरेशी जोडलेली असते.
मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्यास कशाचे जतन होते?
मातृभाषेतून शिक्षण घेतल्यास आपल्या संस्कृतीचे जतन होते.