Maza Aawadata Samajsudharak: “जे का रंजले गांजले, त्यासी म्हणे जो आपुले, तोचि साधू ओळखावा, देव तेथेची जाणावा!”जगद्गुरु संत तुकाराम महाराजांनी लिहिलेला हा अभंग आपल्याला समाजातील अशा लोकांबद्दल सांगतो की जे समाजामध्ये राहून तेथील प्रत्येक घटकाला समान न्याय मिळावा यासाठी आयुष्यभर राबतात . अशा समाजातील वंचित लोकांना जीवनाचा अधिकार मिळवून देणाऱ्या लोकांमध्येच परमेश्वर वास करत असतो असे जगद्गुरु संत तुकाराम महाराजांचे म्हणणे होते.
आपल्या समाजात असे अनेक समाज सुधारक आढळून येतात की आजवर ज्यांनी आपले आयुष्य समाजाच्या कल्याणासाठी खर्ची घातलेले आहे. आज मी अशाच एका थोर समाज सुधारकाबद्दल लिखाण करत आहे हे थोर समाज सुधारक म्हणजे बाबा आमटे.
बाबा आमटे यांचे पूर्ण नाव मुरलीधर देविदास आमटे असे होते. त्यांचा जन्म 26 डिसेंबर 1914 रोजी महाराष्ट्रातील वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट येथे झाला. त्यांचे वडील ब्रिटिश सरकारमध्ये अधिकारी होते. त्यामुळे त्यांचे बालपण सुखसुविधांमध्ये गेले. ते बुद्धिमान, धाडसी आणि स्वभावाने अत्यंत संवेदनशील होते.भारतातील समाजसेवेच्या क्षेत्रात अत्यंत महत्त्वाचे आणि प्रेरणादायी व्यक्तिमत्त्व म्हणजे बाबा आमटे.
बाबा आमटे यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य समाजातील दुर्लक्षित, पीडित आणि उपेक्षित लोकांच्या सेवेसाठी अर्पण केले. विशेषतः कुष्ठरोग्यांसाठी केलेले त्यांचे कार्य अतिशय महान आणि अद्वितीय मानले जाते. त्यांना “आधुनिक काळातील महात्मा” असेही संबोधले जाते.
बाबा आमटे यांनी कायद्याचे शिक्षण घेतले आणि काही काळ वकील म्हणून काम केले. त्या काळात ते श्रीमंत जीवन जगत होते. पण एक घटना त्यांच्या आयुष्यात मोठा बदल घडवून आणणारी ठरली. एकदा त्यांनी रस्त्यावर एका कुष्ठरोग्याला अत्यंत दयनीय अवस्थेत पाहिले. समाजातील लोक त्या व्यक्तीपासून दूर पळत होते. त्या प्रसंगाने बाबा आमटे यांच्या मनाला खूप वेदना झाल्या. त्यांनी ठरवले की आपले उरलेले आयुष्य या रुग्णांच्या सेवेसाठी समर्पित करायचे. कुष्ठरोग्यांना त्या काळात समाजात अत्यंत तुच्छ समजले जात होते. लोक त्यांना स्पर्श करण्यासही घाबरत होते. पण बाबा आमटे यांनी ही भीती दूर केली. त्यांनी स्वतः कुष्ठरोग्यांची सेवा केली, त्यांना औषधोपचार दिले आणि समाजात त्यांना सन्मानाने जगण्याची संधी मिळवून दिली.
महान समाजसेवक बाबा आमटे यांच्या यशामागे त्यांच्या पत्नी साधना आमटे यांचे अतिशय मोठे योगदान होते. त्यांना प्रेमाने “साधनाताई” असेही म्हटले जात असे. त्यांनी आपल्या पतीच्या समाजसेवेच्या कार्यात खांद्याला खांदा लावून साथ दिली आणि स्वतःचे संपूर्ण आयुष्य समाजासाठी अर्पण केले.साधनाताईंनी कुष्ठरोग्यांना आपल्या कुटुंबातील सदस्यांसारखे प्रेम दिले. त्यांनी रुग्णांची जखम साफ करणे, त्यांना अन्न देणे, औषधोपचार करणे अशा अनेक कामांमध्ये स्वतः सहभाग घेतला. त्यामुळे रुग्णांना आईसारखे प्रेम मिळाले आणि त्यांचा आत्मविश्वास वाढला.
सन 1949 मध्ये त्यांनी महाराष्ट्रातील आनंदवन येथे कुष्ठरोग्यांसाठी आश्रम स्थापन केला. या ठिकाणी रुग्णांना केवळ उपचारच नाही तर काम करून स्वाभिमानाने जगण्याची संधी दिली जाते. शेती, उद्योग, हस्तकला अशा विविध कामांमधून रुग्ण स्वतःचे जीवन उभे करू लागले. आज आनंदवन हे स्वावलंबनाचे उत्तम उदाहरण मानले जाते.
पैसा कमी, साधने कमी आणि समाजाचा विरोधही होता. अशा कठीण परिस्थितीत साधना आमटे यांनी रुग्णांची सेवा केली, त्यांची देखभाल केली, स्वयंपाक केला आणि आश्रमाचे व्यवस्थापनही सांभाळलेबाबा आमटे यांनी केवळ कुष्ठरोग्यांसाठीच काम केले नाही, तर पर्यावरण आणि सामाजिक न्यायासाठीही लढा दिला. त्यांनी नर्मदा बचाव आंदोलन या आंदोलनाला पाठिंबा दिला आणि विस्थापित लोकांच्या हक्कांसाठी आवाज उठवला.त्यांचे कार्य मानवतेवर आधारित होते. जात, धर्म, भाषा किंवा वर्ग यापैकी कोणत्याही गोष्टींवर त्यांनी कधीही भेदभाव केला नाही. त्यांना विश्वास होता की प्रत्येक माणूस सन्मानाने जगण्याचा हक्क ठेवतो.
साधनाताईंनी सुखसोयींचे जीवन सोडून अत्यंत साधे जीवन स्वीकारले. त्यांनी आपल्या कुटुंबाची जबाबदारी सांभाळत समाजकार्यही केले. त्यांच्या त्यागामुळेच बाबा आमटे यांचे कार्य अधिक प्रभावी आणि व्यापक झाले.साधना आमटे या केवळ एका महान समाजसेवकाच्या पत्नी नव्हत्या, तर त्या स्वतःही महान समाजसेविका होत्या. त्यांनी दिलेल्या पाठिंब्यामुळे आणि सहकार्यामुळे बाबा आमटे यांचे समाजकार्य यशस्वी झाले. त्यांचे जीवन आपल्याला शिकवते की मोठे कार्य करण्यासाठी कुटुंबाची साथ आणि त्याग किती महत्त्वाचा असतो.
बाबा आमटे यांच्या महान समाजकार्याबद्दल त्यांना अनेक राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय पुरस्कारांनी सन्मानित करण्यात आले. त्यामध्ये पद्म विभूषण, रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार आणि गांधी शांतता पुरस्कार यांचा समावेश होतो. पण त्यांच्यासाठी सर्वात मोठा पुरस्कार म्हणजे समाजातील पीडित लोकांच्या चेहऱ्यावर आलेले हास्य होते.
बाबा आमटे हे खऱ्या अर्थाने मानवतेचे उपासक होते. त्यांनी आपल्या कार्यातून जगाला प्रेम, सेवा आणि त्याग यांचे महत्त्व दाखवून दिले. त्यांचे जीवन प्रत्येकाला समाजासाठी काहीतरी करण्याची प्रेरणा देते. त्यांनी सिद्ध केले की जर एखाद्या व्यक्तीमध्ये दृढ निश्चय आणि समाजासाठी काम करण्याची इच्छा असेल, तर तो मोठा बदल घडवू शकतो.आजही आनंदवन आणि त्यांचे विचार आपल्याला मानवतेचा मार्ग दाखवतात. त्यामुळे बाबा आमटे यांचे जीवन आणि कार्य भारतीय समाजासाठी सदैव प्रेरणादायी राहील.
माझा आवडता समाजसुधारक 10 ओळी मराठी निबंध
- बाबा आमटे हे भारतातील महान समाजसेवक होते.
- बाबा आमटे यांचे पूर्ण नाव मुरलीधर देविदास आमटे होते.
- बाबा आमटे यांचा जन्म वर्धा जिल्ह्यात 26 डिसेंबर 1914 रोजी झाला.
- बाबा आमटे यांनी आपले आयुष्य समाजातील गरीब आणि उपेक्षित लोकांच्या सेवेसाठी अर्पण केले.
- बाबा आमटे यांनी विशेषतः कुष्ठरोग्यांच्या सेवेसाठी महान कार्य केले.
- बाबांनी महाराष्ट्रात आनंदवन नावाचे आश्रम स्थापन केले.
- आनंदवनमध्ये कुष्ठरोग्यांना उपचार आणि स्वावलंबी जीवनाची संधी दिली जाते.
- बाबांच्या या निस्वार्थी कार्यामुळे अनेक रुग्णांना सन्मानाने जगण्याची संधी मिळाली.
- बाबांच्या महान कार्यासाठी त्यांना पद्म विभूषण, रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार आणि गांधी शांतता पुरस्कार असे पुरस्कार मिळाले.
- बाबा आमटे यांचे समाजकार्य आजही सर्वांसाठी प्रेरणादायी आहे.
बाबा आमटे कोण होते?
बाबा आमटे हे भारतातील महान समाजसेवक होते.
बाबा आमटे यांनी कोणता आश्रम स्थापन केला?
बाबा आमटे यांनी महाराष्ट्रात आनंदवन नावाचा आश्रम स्थापन केला, जिथे कुष्ठरोग्यांना उपचार, शिक्षण आणि स्वावलंबी जीवनाची संधी दिली जाते.
बाबा आमटे यांना कोणते पुरस्कार मिळाले?
बाबा आमटे यांना पद्मविभूषण, रॅमन मॅगसेसे पुरस्कार तसेच गांधी शांतता असे पुरस्कार मिळाले.